Afstellen van de gitaarhals

Voordat je ook maar iets aan de afstelling van je gitaar doet, moet de halskromming goed staan. De hals vormt namelijk de basis van de volledige afstelling. Pas wanneer deze correct is afgesteld, heeft het zin om verder te gaan met bijvoorbeeld de topkam, snaarhoogte en intonatie. In dit blog bespreken we hoe je de halskromming controleert en afstelt, en welke gereedschappen je daarvoor nodig hebt.

Wat is de halskromming van de gitaar?

Een goed afgestelde gitaarhals is niet helemaal recht, maar heeft een lichte voorwaartse kromming. Deze kleine hoeveelheid ruimte, ook wel neck relief genoemd, zorgt ervoor dat de snaren vrij kunnen trillen zonder tegen de frets aan te lopen. 

De hals mag dus niet te hol staan, maar ook zeker niet bol of volledig kaarsrecht zijn.

Wat doet de halspen?

De halspen, in het Engels ook wel trussrod genoemd, loopt door de hals van de gitaar. Met deze pen kun je de kromming van de hals aanpassen, zodat de snaren voldoende ruimte hebben om vrij te trillen en de gitaar prettig bespeelbaar blijft.

De toegang tot de halspen bevindt zich niet bij iedere gitaar op dezelfde plek. Bij veel gitaren kun je de halspen afstellen via de kop, maar bij andere modellen zit het stelpunt aan de kant van de body. Soms is dit bereikbaar via een uitsparing bij de hals verbinding, terwijl bij bepaalde gitaren eerst een afdekplaatje of zelfs de hals moet worden verwijderd. 

Wanneer merk je dat de hals verkeerd staat?

Moet je tijdens het spelen hard werken doordat de snaren te hoog staan? Dan kan de hals te veel voorwaartse kromming hebben. Begin daarom niet direct met het verlagen van de topkam of het aanpassen van de snaarhoogte bij de brug. 

Ook wanneer de snaren tegen de frets kletteren en fretbuzz veroorzaken, controleer je eerst de halskromming. Pas als deze goed staat, ga je verder met het afstellen van de topkam en de actie.

Welk gereedschap heb je nodig?

In ieder geval heb je een passende halspensleutel nodig. Welke sleutel je nodig hebt, hangt af van het type halspen en de plaats waar het stelpunt zich bevindt: aan de kop of aan de kant van de body. Vaak wordt de juiste sleutel bij de gitaar meegeleverd. Heb je deze niet meer, dan kun je bij Snarenshop terecht voor verschillende soorten halspensleutels. Het is belangrijk dat de sleutel exact past. Met een verkeerde maat kun je de ingang of stelmoer van de halspen beschadigen, waardoor afstellen een stuk lastiger kan worden.

Een capo en voelermaatjes zijn handig om de halskromming nauwkeurig te controleren. Met een String Action Gauge kun je daarnaast de snaarhoogte meten en na afloop controleren wat het effect van de afstelling is. Ook een goede ondergrond wordt vaak onderschat. Gebruik bij voorkeur een beschermende werkmat en een halssteun, zodat de gitaar tijdens het afstellen stabiel en veilig ligt.

Zo meet je de halskromming

Je kunt de halskromming op verschillende manieren controleren. Een snelle manier is om vanaf de kop langs de zijkant van de hals te kijken. Met enige ervaring kun je zo al redelijk goed zien of de hals te hol, te recht of bol staat.

Wil je de halskromming nauwkeuriger controleren, zet de gitaar dan eerst in speelpositie en zorg dat deze goed gestemd is. Plaats vervolgens een capo op de eerste fret en druk dezelfde snaar in bij de laatste fret of op de plaats waar de hals overgaat in de body. De snaar vormt nu als het ware een rechte meetlijn langs de hals, zoals te zien in onderstaande afbeelding.

Meet vervolgens met een voelermaat de ruimte tussen de onderkant van de snaar en de bovenkant van de zevende of achtste fret. Deze tussenruimte laat zien hoeveel voorwaartse kromming, oftewel neck relief, de hals heeft.

De juiste waarde verschilt per type instrument, model, toetsradius, snaardikte en speelstijl. Als globale richtlijn kun je bij een gitaar uitgaan van ongeveer 0,15 tot 0,20 mm. Bij een basgitaar ligt dit doorgaans iets hoger, ongeveer 0,25 mm. 

Je kunt ook nog altijd de specificaties van de fabrikant controleren.

Zo stel je de halspen af

De halspen bepaalt hoeveel relief de hals heeft:

• ● Strakker draaien → hals wordt rechter of licht bol
• ● Losser draaien → hals wordt holler en geeft de snaren meer ruimte

Verstel de halspen altijd in kleine stappen van maximaal ⅛ tot ¼ slag. Bij dit klusje gebruik je je ogen en meetgereedschap meer dan je handen: draai voorzichtig, stem de gitaar opnieuw en controleer na iedere kleine aanpassing opnieuw de halskromming. Zo voorkom je dat je de halspen te ver draait.

Twijfel je? Stop meteen, verkeerde afstelling kan schade veroorzaken.

Onderstaande afbeelding laat precies zien in welke richting je de halspen moet draaien bij een te holle of te bolle hals.

Bron: GitaarVriend.nl, geschreven door Nunzio Napolitano