Hoe voorkom je dat je gitaar ontstemt?

Een gitaar is nooit overal perfect gestemd. Anders dan bij een elektronisch instrument vormen de snaren en vaste fretposities altijd een compromis, waardoor tonen iets kunnen afwijken. Een gitaar is daardoor wat grilliger. Maar het is natuurlijk wel wat anders, wanneer dezelfde toon op dezelfde positie steeds opnieuw van stemming verandert. 

Onder het stemmen van je gitaar kom je natuurlijk niet uit, maar wanneer deze steeds opnieuw ontstemt, kunnen daar verschillende oorzaken voor zijn. In dit blog bekijken we waardoor een gitaar ontstemt en vooral wat je kunt doen om haar zo goed mogelijk op stemming te houden.

Waarom ontstemt een gitaar?

Een gitaar kan om verschillende redenen ontstemmen. Soms ligt het simpelweg aan nieuwe of zelfs verkeerd  aangebrachte snaren. Maar het probleem kan ook bij de topkam, stemmechanieken, brug of het tremolosysteem van een elektrische gitaar zitten. Daarnaast hebben temperatuurwisselingen invloed op de stemming. Zelf merk ik bijvoorbeeld dat mijn snaren in de zomer regelmatig te laag gestemd staan.

Ook oude snaren en je speelstijl spelen een rol. Ben je een rustige speler, dan zal je gitaar doorgaans minder snel ontstemmen dan wanneer je veel soleert, stevige bends maakt of intensief gebruikmaakt van het tremolosysteem.

Nieuwe snaren

Nieuwe snaren hebben even tijd nodig om in hun comfortzone te komen. Ze rekken in het begin nog uit, waardoor je de gitaar regelmatig opnieuw moet stemmen. Dit wordt geleidelijk steeds minder. Je kunt dit proces wat versnellen door iedere snaar afzonderlijk bij bijvoorbeeld de 5e, 9e en 15e fret voorzichtig van de hals op te tillen. Doe dit niet te krachtig, want je wilt natuurlijk niet dat je nieuwe snaar breekt.

Een andere tip die we zelf altijd toepassen: wanneer je tijdens het stemmen te hoog uitkomt, draai de snaar dan eerst iets lager en stem vervolgens weer omhoog naar de juiste toon. Zo wordt eventuele speling in het stemmechaniek opgevangen en staat de snaar direct onder de juiste spanning.

Na verloop van tijd zul je merken dat de snaren stabieler blijven en je steeds minder hoeft bij te stemmen. Een stemapparaat of cliptuner is hierbij een onmisbare tool, waarmee je snel en nauwkeurig kunt controleren of alle snaren goed gestemd staan.

Blijf je voortdurend bijstemmen, terwijl de rest van de gitaar in orde lijkt, dan is het waarschijnlijk tijd voor een nieuwe set snaren. Hieronder setjes snaren voor je elektrische gitaar, akoestische (staalsnarige) gitaar of klassieke (nylonsnarige) gitaar.

Tijdens het opspannen kun je eventueel een string stretcher gebruiken om nieuwe snaren gecontroleerd op te rekken. Met een stemapparaat controleer je tussendoor of de snaren al beter op stemming blijven.

Oude en versleten snaren

Oude snaren kunnen veelal door vuil, corrosie en slijtage minder stabiel worden. Ook kunnen er kleine vervormingen ontstaan op de plaatsen waar de snaren de frets raken. Hierdoor worden ze lastiger zuiver te stemmen. 

Afbeelding: oude, versleten snaren op een elektrische gitaar

Snaren correct op de stemmechanieken

Een vaak onderschat onderdeel bij stemproblemen is de manier waarop de snaren om de stemmechanieken zijn gewikkeld. Gebruik vooral niet meer windingen dan nodig is om de snaar stevig vast te zetten. Te veel windingen hebben echt geen enkele zin, en kunnen er juist voor zorgen dat de snaar minder goed op stemming blijft.

Afbeelding: onjuist gewikkelde snaren op een elektrische gitaar (teveel wikkelingen)

Een mooi alternatief voor elektrische gitaren zijn locking tuners. Hierbij zet je de snaar rechtstreeks vast in het stemmechaniek, waardoor je geen windingen nodig hebt en de kans op verschuiving en ontstemming bij het stemmechaniek minimaal is.

Locking tuners kunnen vooral handig zijn wanneer je gitaar een beweegbaar tremolosysteem heeft en je daar veel gebruik van maakt. Bij stevige divebombs kunnen de snaren tijdelijk vrijwel spanningsloos komen te staan. De windingen om de stemmechanieken kunnen dan verschuiven. Wanneer de snaarspanning terugkeert, komt de snaar mogelijk niet precies in haar oorspronkelijke positie terug en kan de gitaar ontstemd raken.

Afbeelding: locking tuners op een elektrische gitaar

Let wel, locking tuners lossen niet ieder stemprobleem op. Bij een tremolosysteem spelen ook de topkam, brug en een goede afstelling een belangrijke rol.

Zijn de stemmechanieken in orde?

Dit lijkt misschien een open deur, maar goed werkende stemmechanieken zijn belangrijk voor een stabiele stemming. Bij goedkope of versleten stemmechanieken kan te veel speling ontstaan, waardoor nauwkeurig stemmen lastiger wordt. 

Goedkope stemmechanieken zijn overigens niet per definitie slecht, zolang ze maar soepel werken en de snaarspanning goed vasthouden. Controleer ook of de stemmechanieken stevig op de kop van de gitaar zijn bevestigd. Loszittende bevestigingen of versleten onderdelen kunnen voor stemproblemen zorgen. Zit er opvallend veel speling in een mechaniek of draait het niet meer gelijkmatig, dan kan vervanging nodig zijn.

Topkam goed afgesteld

Ook de topkam speelt een cruciale rol bij het op stemming houden van je gitaar. Wanneer de sleuven niet goed zijn afgesteld, kunnen de snaren erin blijven hangen. Dit merk je bijvoorbeeld na het maken van een bend. De snaar wordt daarbij strakker getrokken, maar kan door een te smalle topkamsleuf niet volledig terugkeren naar haar oorspronkelijke positie. Hierdoor blijft de snaar te hoog of te laag gestemd staan.

Afbeelding: de topkam van een elektrische gitaar

Maar ook een te brede topkamsleuf kan problemen veroorzaken. De snaar heeft dan te veel bewegingsruimte en kan zijwaarts verschuiven of gaan rammelen. De sleuf moet daarom precies passen bij de dikte van de snaar. Een goed afgestelde topkam is dan ook belangrijk voor zowel een stabiele stemming als een goede bespeelbaarheid.

Wanneer de topkam goed is afgesteld, kun je eventueel een glijmiddel gebruiken, zoals D’Addario LubriKit Friction Remover. Hierdoor bewegen de snaren soepeler door de topkamsleuven en blijven ze minder snel hangen. Wil je de topkam afstellen? Lees hier hoe >>.

De brug en het tremolosysteem

Verder spelen de brug en een eventueel tremolosysteem een grote rol bij het op stemming houden van je gitaar. De topkam en de brugzadels zijn tenslotte de twee contactpunten waartussen het bespeelbare gedeelte van de snaar wordt opgespannen. 

Samen bepalen ze de trillende snaarlengte en zijn ze cruciaal voor zowel de toon als een stabiele stemming. Iedere ongewenste verschuiving bij een van deze punten kan ervoor zorgen dat de snaar ontstemt.

Bij een vaste brug zul je hier doorgaans veel minder snel last van hebben. Stemproblemen komen vooral voor bij zwevende tremolosystemen, omdat de brug na gebruik steeds exact naar haar oorspronkelijke positie moet terugkeren. 

Gebeurt dat niet, dan verandert de snaarspanning en staat de gitaar niet meer zuiver gestemd. Ook bij een vaste brug moeten de brugzadels, schroeven en andere onderdelen natuurlijk stevig vastzitten en goed zijn afgesteld.

Temperatuurwisselingen

Temperatuurwisselingen hebben, zoals we al eerder vermelden, direct invloed op de spanning van de snaren, waardoor je gitaar kan ontstemmen. Bewaar je gitaar vooral niet vlak bij een verwarming, in direct zonlicht of in een koude auto. 

Kom je vanuit een koude omgeving een warme ruimte binnen, laat de gitaar dan eerst acclimatiseren voordat je haar opnieuw stemt.

Bron: GitaarVriend.nl, geschreven door Nunzio Napolitano