Multi-scale gitaren en bassen: wat moet je weten
Je ziet ze niet vaak: gitaren of basgitaren waarbij de frets niet recht over de toets lopen. Dit zijn zogenaamde multi-scale-instrumenten. Het ziet er misschien wat vreemd en ingewikkeld uit, maar achter die schuine frets zit een doordacht idee. In dit artikel leggen we uit wat een multi-scale gitaar of basgitaar is, wat de voor- en nadelen zijn en waar je op moet letten bij het kiezen van de juiste snaren.
Wat is een multi-scale gitaar of bas?
Allereerst moet je weten wat de mensuurlengte (scale length in Engels) van een gitaar is. In het blogartikel op Gitaarvriend.nl "De gitaarmensuur: wat is het en hoe bereken je het?" wordt dit uitgebreid uitgelegd. Kort gezegd is de mensuur de afstand van de topkam tot het brugzadel.
Als gitarist weet je dat de lagere tonen worden voortgebracht door de dikkere snaren. Bij een langere mensuur komt een snaar, bij dezelfde snaardikte en stemming, onder een hogere spanning te staan. Hierdoor voelt de snaar strakker aan en kunnen vooral de lage tonen strakker en duidelijker klinken. Je zou dan misschien zeggen: maak de mensuur gewoon zo lang mogelijk.
Maar het instrument moet natuurlijk wel prettig bespeelbaar blijven. Een langere mensuur vraagt om grotere afstanden tussen de frets en maakt de snaren moeilijker op te drukken.
Neem bijvoorbeeld twee veelgebruikte snarensets voor elektrische gitaar: .009-.042 en .010-.046. In de standaardstemming E-A-D-G-B-E heeft de dikkere .010-set bij dezelfde mensuurlengte een hogere snaarspanning dan de .009-set. Dat kan voor een strakker gevoel en een stevigere aanslag zorgen, maar maakt het opdrukken van de snaren ook zwaarder.
Een multiscale-instrument probeert hierin een goede balans te vinden. De lage snaren krijgen een langere mensuur voor meer spanning en definitie, terwijl de hoge snaren korter blijven zodat ze soepeler spelen.
Afbeelding: een Ibanez gitaar met standaard scale
Afbeelding: een Ibanez multi-scale gitaar
Maar waarom dan die verschillende mensuurlengtes?
Bij een gewone gitaar wordt één mensuurlengte gebruikt die voor alle snaren redelijk goed werkt. Dat is altijd een compromis. Wat prettig is voor een dunne, hoge snaar, is namelijk niet automatisch ideaal voor een dikke, lage snaar. Bij een multi-scale gitaar krijgt iedere snaar daarom een mensuurlengte die beter bij zijn dikte en toonhoogte past. Ook bij gewone gitaren verschilt de mensuurlengte per merk en model. Zo heeft een Gibson Les Paul doorgaans een kortere mensuur dan een Fender Stratocaster, zoals in de onderstaande afbeelding te zien is.
Stel dat je de lage E-snaar naar D of zelfs C wilt stemmen. Door het lager stemmen neemt de spanning van de snaar af. De snaar gaat daardoor losser aanvoelen en tijdens het spelen verder uitslaan. Wanneer de spanning te laag wordt, kan de snaar tegen de frets slaan, wordt de toon minder strak en kan ook de intonatie moeilijker onder controle te houden zijn. Bij zeven- en acht-snarige gitaren speelt dit nog sterker, omdat deze instrumenten nog lagere snaren en stemmingen gebruiken. Bekijk hier geschikte snarensets voor drop tuning op gitaar en snarensets voor drop tuning op basgitaar .
Een mogelijke oplossing is een dikkere snaar monteren. Een andere oplossing is de mensuurlengte vergroten, bijvoorbeeld van 25,5 inch, ongeveer 648 millimeter, naar 27 inch. Echter komen hierbij de lage snaren daardoor onder meer spanning te staan, en voelen strakker aan.
Wanneer alle snaren die langere mensuur van 27 inch krijgen, geldt dat echter ook voor de hoge E-snaar. Zelfs met een dunne .009-snaar kan deze daardoor stijver aanvoelen en moeilijker zijn op te drukken. Een multiscale gitaar combineert daarom een langere mensuur voor de lage snaren met een kortere mensuur voor de hoge snaren.
Multi-scale oplossing
De oplossing is dan een multi-scale-instrument, waarbij iedere snaar zijn eigen mensuurlengte heeft. De lage snaren krijgen bijvoorbeeld een mensuur van 28 inch, terwijl de mensuur van de hoge snaren afloopt tot 26,5 inch. Zo ontstaat een betere balans tussen strakke lage snaren en soepel bespeelbare hoge snaren.
Op een acht-snarige gitaar kun je bijvoorbeeld een .084-snaar gebruiken voor de laagste snaar. In combinatie met de langere mensuur blijft deze snaar ook bij een zeer lage stemming beter op spanning. Hierdoor blijft de toon strakker en duidelijker.
Voor de hoge E-snaar kun je ondertussen gewoon een .010-snaar gebruiken. Doordat deze snaar een kortere mensuur heeft, blijft hij soepeler aanvoelen en gemakkelijker op te drukken. Zo hoef je voor een strakke lage snaar niet alle hoge snaren onnodig zwaar bespeelbaar te maken.
Door de verschillende mensuurlengtes kun je echter niet zomaar iedere willekeurige snarenset kiezen. De snaardiktes moeten passen bij de mensuurlengtes én de stemming die je gebruikt.
Bovendien moeten de snaren lang genoeg zijn voor de langste mensuur van het instrument. Daarom zijn er speciale snarensets voor multi-scale bassen samengesteld. Deze sets bevatten aangepaste snaardiktes en zijn lang genoeg om ook op de langste lage snaren correct gemonteerd te kunnen worden. Voor multi-scale gitaren kun je meestal gewone gitaarsnaren gebruiken, omdat het omwonden gedeelte doorgaans lang genoeg is voor de verschillende mensuurlengtes. Of je daadwerkelijk een speciale multi-scale-set nodig hebt, hangt af van jouw instrument.
Bron: GitaarVriend.nl, geschreven door Nunzio Napolitano
