Afstellen van de brug en zadels van een Les Paul en Stratocaster gitaar

Het basis afstellen van een gitaar is eigenlijk iets wat iedere gitarist zou moeten kunnen, en begrijpen. Je hoeft geen expert te zijn, maar een beetje technisch inzicht in je eigen gitaar maakt het allemaal toch een stuk makkelijker.

Zo weet je voor jezelf sneller of je misschien een verkeerde techniek gebruikt, of dat er daadwerkelijk iets niet klopt aan je gitaar. Je kunt dan natuurlijk wel naar een gitaarexpert gaan. Maar hoe fijn zou het zijn als je dat kleine akkefietje, dat je gitaar ineens zoveel beter laat spelen, gewoon zelf kunt oplossen?

Met een paar eenvoudige tools, voor de brug en zadels, is dit meestal prima zelf te verhelpen.

Een goede afstelling is belangrijker dan je denkt

Een gitaar die niet goed is afgesteld speelt zwaar, klinkt vals en voelt vaak oncomfortabel aan.
Een elektrische gitaar is zo ontworpen dat vrijwel alles af te stellen is, dit in tegenstelling tot een akoestische gitaar, waar de afstelmogelijkheden veel beperkter zijn.

Het afstellen van de brug en zadels, of het nu een Les Paul of een Stratocaster is, is dus in principe goed zelf te doen. Mits je weet wat je doet.

Wanneer is een afstelling nodig?

Het begint eigenlijk al bij de aankoop. Vooral instapmodellen zijn vaak globaal afgesteld, waardoor een fijne afstelling achteraf bijna altijd verbetering oplevert. Verander je van snaardikte, dan is een nieuwe afstelling vaak noodzakelijk. Dikkere of dunnere snaren zorgen voor een andere snaarspanning, waardoor de halskromming kan veranderen. Daardoor klopt je actie mogelijk niet meer, en moet je de volledige afstelvolgorde opnieuw doorlopen.

Is er iets gedaan aan het fretwerk, bijvoorbeeld een refret (herfret) of het vlakken van de frets, dan is een nieuwe afstelling altijd nodig.

Stap je over op een andere stemming, zoals Drop D, dan verandert eveneens de snaarspanning en kan een afstelling nodig zijn.

Veranderingen in temperatuur en luchtvochtigheid, bijvoorbeeld tussen zomer en winter, kunnen de halskromming beïnvloeden en daarmee je afstelling.

Voordat je aan brug en zadels begint

De standaardvolgorde is eenvoudig. Er van uitgaande, dat de hals geen ongelijke of versleten frets bevat.

In ieder geval controleer je altijd eerst de halskromming voordat je aan de brug en zadels begint. Pas daarna ga je verder. Hieronder de volledige volgorde:

1. Halskromming controleren: halsslagpen
2. Controleren van de topkam hoogte: speciale vijltjes nodig
3. Actie: brugzadels in de hoogte afstellen
4. Intonatie: brugzadels in de lengte afstellen
5. Tremolo balans indien van toepassing
6. Elementhoogte afstellen

Houd vooral deze volgorde aan voor een juiste afstelling. Wanneer je het door elkaar doet, blijf je aan het corrigeren. 

Wil je dit rustig nalezen? Download hier het e-book waarin ik de afstelvolgorde stap voor stap uitleg, inclusief duidelijke tabellen met adviesmaten voor actie en elementhoogte. 

Brug en zadels van een Les Paul en Stratocaster

Met een simpele tool, zoals een string action gauge, kom je al een heel eind. Hiermee kun je eenvoudig de snaarhoogte (actie) meten bij de 12e fret.

Aan de hand van de gemeten waarden kun je vervolgens met een kleine inbussleutel de hoogte van de brugzadels aanpassen. Veel string action gauges vermelden zelfs richtwaarden voor de aanbevolen actie.

Let op: dit stel je doorgaans eerst in voor de lage en hoge E-snaar. De tussenliggende snaren moeten vervolgens de radius van de hals volgen.

Enkele handige snaarhoogte-meters

Afstellen brug en zadels van een Les Paul (Tune-O-Matic)

Een Les Paul met een Tune-O-Matic brug stel je in één keer in hoogte af via de twee studs aan weerszijden van de brug (zie afbeelding). Daarmee verplaats je de volledige brug omhoog of omlaag, inclusief de vaste radius die al in de brug is verwerkt. Die radius komt in de meeste gevallen overeen met de radius van het fretboard.

Komt de brugradius niet overeen met de radius van het fretboard, dan heb je een ander probleem. De snaarhoogte zal dan ongelijk aanvoelen en niet overal optimaal zijn. Dat los je helaas niet op met een normale afstelling, maar met aanpassing of vervanging van de brug.

Wel maakt dit het afstellen overzichtelijk: je bepaalt met een string action gauge de juiste hoogte van de lage en hoge E-snaar, en de overige snaren volgen automatisch de vaste brugradius. In tegenstelling tot een Stratocaster, hoef je hier dus niet per snaar afzonderlijk de hoogte te corrigeren.

De intonatie van een Tune-O-Matic stel je af via de stelschroeven van de individuele zadels. Afhankelijk van het model, zitten deze aan de voor- of achterzijde van de brug. Op de afbeelding hierboven bevinden ze zich aan de binnenkant. 

Afstellen brug en zadels van een Stratocaster

Bij een Stratocaster stel je de hoogte per snaar af. Iedere snaar heeft een eigen zadel dat afzonderlijk omhoog en omlaag kan worden versteld (zie afbeelding). Dat maakt het systeem iets gevoeliger voor kleine verschillen, maar het geeft je wel meer controle.

Echter een radius gauge en/of understring radius gauge is hierbij belangrijk. Zodra je de juiste hoogte van de lage en hoge E-snaar hebt bepaald, controleer je met een radius gauge of de overige snaren de radius van het fretboard volgen. Enkele populaire modellen:

Het voordeel van dit systeem is dat je alles individueel kunt aanpassen. Het nadeel is dat het iets meer precisie vraagt dan bij een Tune-O-Matic, waar de brug als geheel wordt versteld.

De intonatie van een Stratocaster-brug stel je af met de stelschroeven aan de achterkant van de brug. Op de afbeelding zijn deze duidelijk te herkennen als de zwarte schroefjes.

Als extra tip: gebruik altijd de juiste maat schroevendraaier om te voorkomen dat de schroefkop beschadigt of dol wordt, waardoor afstellen niet meer mogelijk is. Mocht het toch gebeuren, dan zijn vervangende onderdelen voor je gitaarbrug uiteraard los verkrijgbaar. 

Verschillen Les Paul en Stratocaster brug

De brug van een Stratocaster heeft nog iets extra’s: je kunt hem zwevend afstellen, waardoor tremolo-effecten mogelijk zijn. Zet je de brug vast (decked), dan ligt hij tegen de body aan. In dat geval gedraagt hij zich qua stabiliteit grotendeels als een vaste brug, vergelijkbaar met de Tune-O-Matic op de Les Paul.

Stel je de brug zwevend af, dan komt er iets meer bij kijken, en moeten ook de veren en de veerspanning correct worden ingesteld.

Bron: GitaarVriend.nl, geschreven door Nunzio Napolitano